Seyahat

Şiir Nasıl Okunur?

Şiir seslendirme eylemi, bir sanat icra etmedir. Bu sanatın inceliklerine detaylıca değineceğiz. İlk olarak şunu belirtmek gerekir ki şiir yazmak ile şiir okumak çok farklı konulardır. Çok iyi şiirler yazabilenler dahi okumakta güçlük çekebilirler. Çünkü, şiir seslendirmenin farklı püf noktaları bulunmakta. Hoş şiir okuyabilme, yeteneğe bağlı olabileceği gibi; çalışarak, çaba göstererek bu alanda yeterlilik kazanılabilir. Edebiyatımızda, nitelikli şiirler yazan birçok şairimiz bulunuyor. Yine bu şairlerden seslendirmeleri de oldukça iyi olan ve günümüzde, elimize seslendirmeleri ulaşan şairler kısıtlı da olsa bulunmakta. Örnek vermek gerekirse, Küçük İskender ve Atilla İlhan’ın bu şairlerden yalnızca ikisi olduğunu belirtebiliriz.  Belirteceğimiz iyi şiir seslendirme inceliklerini, eğer sevdiğiniz bir şairin seslendirmesi mevcutsa onu da dinledikten sonra uygulamanızda fayda olacaktır.

Şiiri Güzel Okumanın Püf Noktaları

Şiir okuma eylemi bir bütündür. Parçaları dikkatlice bir araya getirerek bu bütüne tamamlamak gerekir. Bu parçalar: ses, tonlama, jest ve mimikler, duruş ve en önemlisi vurgudur. Bahsi geçen parçaları bir araya getirerek eşsiz bir dokunuş sağlayabilirsiniz.

Okuyacağınız Şiire Anlam Katın: Öncelikle iyi şiir okuyabilmek için okuyacağınız şiiri anlamalısınız. Zira anlam veremediğiniz veya anlamakta güçlük çektiğiniz bir şiiri, kelimeleri seslendirmek güç iştir. Okuyacağınız her şiir yorum gerektirir, şiirin hangi ruh hâliyle yazıldığını ve neler anlattığını kavramak gereklidir. Şiiri anlayabilmek için defalarca okumak gerekir ve çeşitli provalar yapılmalıdır. Karmaşık bir dille yazılan şiirler için, anlamını bilmediğiniz kelimeleri mutlaka not etmeli ve öğrenmelisiniz. Okuyacağınız şiirde geçen konuyu, kafanızda canlandırmalısınız. Bu şekilde o şiiri ruhuna en yakın şekilde okuyabilirsiniz.

Mutlaka Ezber Yapın: Okuyacağınız şiiri ezberlemeniz sizi bir adım öne taşıyacaktır. Ezberlenen, jest ve mimiklerin daha ön plana alındığı okuma, bir metne bağlı okunandan çok daha etkili olacak. Bir metne bağlı olarak sürekli kâğıda bakmanız özgüven kaybına neden olur. Şiiri eğer ezberlerseniz, o şiiri gerçekten yaşayarak okursunuz.

Uzun Şiirleri Ezberleme: Eğer uzun şiirleri ezberlemekte güçlük çekiyorsanız okuyacağınız şiiri defalarca okuyun, kolay anlamlandırabileceğiniz şekilde parçalara ayırarak ezberleyin. Bu parçaları, belli bir konu bütünlüğü dahilinde ezberlemeniz, işinizi oldukça kolaylaştıracak. Böylelikle hafızanıza yerleşecek ve parçalar birleşerek zihninizde canlandırma işlemi basitleşecek.  Ayrıca ezberleyeceğiniz şiiri, yüksek sesle okumanız hem ezber işini kolaylaştıracak hem de size ses tonunuzu, vurgudaki hataları, fark ettirecektir.

Yaşayarak Okuyun: Etkili şiir okuma işi, okuyacağınız şiiri bizzat yaşamanıza bağlıdır. Bu da şiiri iyi hissedebilmekten ve anlamaktan geçer. Provalar esnasında yapacağınız tekrarlar, daha iyi okuyabilmeyi ve güçlü şekilde hissetmeyi sağlayacak. Elbette ki şiiri yaşayabilmek için, o şiiri hissetmek, yüreğinizin en derinlerinden kopması gerekir. Örneğin, anne ve çocuk temalı bir şiir okuyorsanız, annenin çocuğa olan bağlılığını yüreğinizde hissedebilmelisiniz. Konuya ve şiirin gidişatına bağlı olarak, hislerinizi tiyatroda bir karakteri canlandırırcasına yaşamak gerekir.

Telaffuza Dikkat Edin: Elbette ki bir şiiri seslendirirken en önemli hususlardan biri de telaffuzdur. Türkçenin inceliklerini kullanmalı, kelimelerin dilini kavramalısınız. Bir kelimenin vereceği duyguyu, okuyacağınız tarafa iletebilmek önemlidir. Sözcükleri doğru bir şekilde telaffuz etmelisiniz, bu konuda videolu diksiyon derslerinden yardım alabilirsiniz. Zira diksiyon en can alıcı kısım, sözcüklerin telaffuzunu doğru yapabilmeniz açısından mühim. 

Doğru Vurgulama ve Ses Tonu: Sesinizi doğru şekilde ayarlayın. Bol tekrarlı provalarınızla bunu sağlayabilirsiniz. Karşı tarafa ulaşacak olan sesin, kulağı tırmalamamasına özen göstermeli. Doğru yerde, doğru vurgulamanın yapıldığından emin olunmalı. Vurgu yapılacak kelimeleri, şiirin anlamına göre belirlemek gerekiyor. Sesin nerede alçaltılıp, nerede yükseltileceği de dikkat edilmesi gereken bir diğer konudur.

Etkileyici bir şekilde şiir okuyabilmek açısından bu maddelere özen göstermek gerekiyor. Bunların yanı sıra jest ve mimikleri, göz temasını da doğru ayarlamak lazım. Okuyacağınız şiirde, mümkünse çok yakışabilecek bir fon müziği kullanmanız, şiire bambaşka bir boyut kazandıracak ve dinleyenleri deyim yerindeyse mest edecektir.

Şiir Türleri

Lirik Şiir: Belli bir heyecana ve coşkulu bir anlatıma sahip olan duygusal şiirler lirik şiir olarak adlandırılır. Lirik şiirlerde “ayrılık, sevgi, özlem” tarzında konular işlenir. Duygusal şiir olarak da adlandırılır.

Epik Şiir: Kahramanlık konularını işleyen, herhangi bir savaşı anlatan, yiğitliğe değinen şiirlerdir. Epik şiirlerde, tarihsel bir vaka, coşkulu bir anlatım tarzıyla okuyucuya iletilir. Epik şiirin bir diğer adı da destansal şiirdir.

Didaktik Şiir: Belli bir konuda öğüt vermek, bir düşüncenin kabul edilmesini sağlamak maksadıyla yazılan öğretici şiirlere, didaktik şiir adı verilir. Ahlaki bir ders vermek, bilgi vermek gayesini taşır.

Pastoral Şiir: Doğa güzelliklerini ve doğaya duyulan özlemi ifade etmek için yazılan şiirlere pastoral şiir (doğa şiiri) denir. Doğa şiirlerinde köy hayatı, çoban yaşamı, yayla, orman gibi konular işlenir.

Satirik Şiir: Toplum hayatına dair aksayan yönlerin, çeşitli düzensizliklerin aktarıldığı, ayrıca insanların belli konulardaki yeteneksizliklerinin ve zayıflıklarının anlatıldığı şiirlere satirik şiir denir. Yergi şiiri olarak da adlandırılır ve dolayısıyla satirik şiirler herhangi bir kesimi, bir kişiyi, toplumu yerme aracı olarak kullanılır. Bu tür, çeşitli edebiyat dönemlerinde farklı isimlerle adlandırılır. Divan edebiyatında “hicviye”; Halk edebiyatında “taşlama”; günümüz edebiyatında “yergi” ismiyle yer alır.

Yorum Yap

Yorum bırakmak için tıkla