ek gıdaya ne zaman geçilmeli
Ek gıdaya geçiş döneminde bebeklere tadım yaptırılmalı ve 3 gün kuralı uygulanmalıdır.
Anne & Çocuk Beslenme & Diyet

Ek Gıdaya Geçiş Rehberi

Bebekler için yenidoğan döneminden 6. aya kadar en önemli ve birincil besin kaynağı anne sütüdür. 0-6 ay boyunca bebeklerini anne sütü ile besleyemeyen anneler ise bu dönemde anne sütüne yakın olarak üretilen formül mamalar kullanabilirler. Bebekler yeterli ve doğru bir beslenme süreci geçirdiklerinde bilişsel, fiziksel ve duygusal olarak istenilen doğrultuda gelişebilirler. Ancak bebeklerin beslenme düzeninin olmaması, aç kalmaları ve vücutlarına fayda sağlayacak besinlerden uzak olmaları gelişimlerini aksatacaktır. Beslenme sürecinde anne ile bebek arasında oluşturulan bağ ise güvenli bağlanmayı sağlayarak bebeğin ilerleyen yaşantısı için büyük değişimlerin başlangıcı olacaktır.

Ek Gıdaya Ne Zaman Başlanmalıdır?

Dünya Sağlık Örgütü ve alanında uzman doktorların genel görüşüne göre bebeklerin 6. aydan sonra ek gıdaya başlaması gerekmektedir. 6. ay bebek gelişiminde önemli bir dönüm noktası olduğu gibi psikolojik olarak da kritik bir döneme denk gelir. Bebek bu dönemde dış dünyada yönelik büyük bir merak duygusu içerisine girer. Ek gıdaya geçiş dönemi denilen 6. ayda eline verilen her nesneyi ve besini ağzına götürecektir.

4 Aylıkken Ek Gıdaya Başlanabilir Mi?

Dünya üzerinde yapılan bazı araştırmalarda bebekler için ek gıdaya geçiş döneminin 6. ayda değil 4. ayda başlaması gerektiği yer almaktadır. Bebeklerin 4. ayda ek gıdaya başlaması belirli kriterlere bağlıdır.

  • Annenin sütü yetmiyorsa,
  • Bebekte demir eksikliği ve aşırı zayıf olma durumu varsa,
  • Bebek yemek gördüğünde aşırı tepki veriyor ve istiyorsa,
  • Bebeğin 4. ayda ek gıda alması durumunda herhangi bir sorun yaşamayacağına dair doktor açıklaması bulunuyorsa,
  • Sadece tadımlık ufak beslemeler yapılacaksa 4. ayda ek gıdaya başlanabilir.

6 Aylıkken Ek Gıdaya Başlamak Neden Uygundur?

Anne sütü ya da formül mama kullanan normal bir bebek için ek gıdaya başlama dönemi 6 ay olarak belirlenmeli ve doktor kontrolü olmadan 4. ayda ek gıdaya başlanmamalıdır. Çünkü:

  • 6 aya kadar bebek vücudunda bulunan sindirim enzimleri gelişmeye başlar. 6 aydan önce ek gıda verilmesi yeterli enzimler olmadığı için sindirim sorunlarına neden olabilir.
  • Besin alerjisi 6 aydan önce daha yüksektir.
  • Bebekte emme refleksi 4 aylık dönemde daha baskındır. Ancak 6 aylık döneme gelindiğinde emme yerine yutma refleksi gelişmeye başlar.
  • Bebeklerde erken dönemde ek gıdaya geçilmesi halinde böbreklerde sodyum ve üre birikir ve zararlı sonuçlara neden olur. Bu nedenle 6 aylık dönem beklenmelidir.

Ek Gıdaya Geç Başlanırsa Neler Olur?

  • Bebeklerde demir eksikliği hissedilir olmaya başlar.
  • Bebek gelişiminde gerilikler görülmeye başlar.
  • Ağırlıkta düşmeler meydana gelir.
Anne sütü ek gıdaya geçiş döneminde aksatılmamalı ve ek gıda anne sütünün önüne geçmemelidir.

Ek Gıdaya Nasıl Başlanmalıdır?

Bebeklerde doğumdan itibaren emme refleksi daha güçlüdür. Ek gıdaya geçiş döneminde de bebekler genelde emme hareketleri yaparak yiyecekleri vücutlarına kabul ederler. Hatta bu dönemde çoğu anne biberon kullanmayı tercih etmektedir. Ayrıca kaşıkla besleme sırasında da bebek emme hareketleri yaparak dudaklarını büzme ihtiyacı hissedecektir.

Sıvı- Yumuşak Besinler Kullanılmalı!

Bebekler emme refleksinin yoğunluğu içerisinde hareket ettiklerinden dolayı ek gıdaya geçiş döneminin başlarında da kolaylıkla yutabilecekleri besinler isterler. Bu yüzden ek gıdaya geçiş mutlaka ve mutlaka sıvı ve yumuşak besinler ile olmalıdır. Bebek vücudu sıvı olan besinleri daha rahat bir şekilde sindirebilir.

Sıvı yumuşak besinler seçerken alerjen olmayan sebze ve meyveler tercih edilmeli ve bu besinlerin püresi kullanılmalıdır. Bebek bu dönemde sadece yutmaya alıştığından dolayı ve dişleri henüz yeni yeni çıktığından dolayı çiğneme hareketini yapamaz. Annelerin bu duruma dikkat ederek kolay yutulabilir besinler seçmesi bebek için önemli olacaktır.

Tatlı ve Tuzlu Ayrımına Dikkat Edilmeli!

Bebekler verilen besinlerde tuzdan önce tatlının tadını daha iyi alırlar. Bu nedenle bebeklere ek gıdaya geçiş döneminde tatlı besinler değil tadı tuzlu sayılabilecek sebze püreleri verilmelidir. Çoğu bebek ek gıdaya tatlı besinlerle başladığından dolayı tuzlu sayılabilecek diğer tatları kabul etmeyebilir ve beslenme sorunları yaşayabilir.

Sebze püresi hazırlayan annelerin tuz kullanmaması gerekir. Çünkü tuz bebeklerin bağırsaklarında bulunan emilim enzimlerinin dışarı atılmasına neden olmaktadır. Tuzlu besinler tüketen bebeklerin bağırsaklarında emilim az olduğundan dolayı kabızlık durumu oluşabilir.

Öğün Belirleme!

Ek gıdaya geçişte bebeklere her öğünde ek gıda vermek doğru değildir. Günde sadece bir öğünün seçilmesi ve bu öğünde az miktarda ek gıda verilmesi gerekir. Bebeğin ek gıdaya geçiş döneminde anne sütünden tamamen ayrılmaması amacıyla sadece öğlen öğünü tercih edilebilir. Ek gıdaya geçiş döneminde ek gıdanın anne sütünün önüne geçmesine neden olunmamalıdır. Aksi halde bebek henüz 12 aylık dahi olmadan anne sütünü bırakabilir.

Öğün belirleme işlemi ilk ek gıda deneyimlerinde mümkün olduğunca bir öğünde tutulmalıdır. Ancak bebeğin büyümesine bağlı olarak öğün sayısı artırılabilir ve yiyecekler çeşitlendirilebilir.

Anne Beslenmesi Çeşitlendirilmeli!

Ek gıdaya geçiş dönemi sadece bebek için değil anne sütü ile beslenen bebeklerde anneler içinde önemlidir. Eğer anne ek gıdaya geçişten önce bebekte gaz sorunu olmaması gibi nedenlerden dolayı bazı besinlerden uzak duruyorsa bu besinleri tüketmeye başlamalıdır. Anne ne kadar çeşitli beslenirse bebekte anne sütü ile o kadar farklı tat alacaktır. Ek gıdaya geçişi kolaylaştırmak adına annenin sağlıklı bir beslenme düzeni oluşturması ve diyet gibi durumlardan uzak durması gerekir.

Tadım İle Başlanmalı!

Bebekler ek gıdaya geçişte verdiğiniz besinleri ilk zamanlar sevmeyebilir. Az miktarda da olsa vermek istediğiniz yiyeceği diliyle iteleyebilir. Böyle bir sorun yaşamamak adına ek gıdaya geçiş döneminin başında bebeğinize sadece tadım yaptırmalısınız. Örneğin hazırladığınız bal kabağı püresini birkaç kaşık vermek yerine sadece bir kaşık kadar verip bebeğinizin deneyimlemesini sağlayabilirsiniz.

Tadım kuralından sonra bebeğinize 3 gün kuralı uygulayarak vücudun besinlere adapte olmasını sağlayabilirsiniz. İlk gün bir kaşık, ikinci gün iki kaşık ve üçüncü gün 2-3 kaşık aynı besinden vererek hem bebeğinizin damak zevkini hem de vücudunu alıştırmış olursunuz. Eğer bebeğiniz bu dönemde verdiğiniz besinleri istemiyorsa asla ısrar etmemeli ve başka bir besine geçmelisiniz.

Karışık Besinler Kullanmamak!

Bebeğin ilk ek gıda deneyimlerinde mümkün olduğunca tek gıda üzerinden ilerlenmesi gerekir. Örneğin püre ve ya yoğurt verilecekse birkaç besini karıştırarak değil tek bir besin verilmelidir. Bebeğin vücudunun hazırlanmasını sağlayan bu dönemde bebek tatlara alışır. Karıştırılan besinler ise bebeğin tatları almasını engellediği gibi sindirim sorunları yaşamasına neden olur.

Rutin Oluşturmak!

Bebekler için ek gıdaya geçiş dönemi aynı zamanda psikolojik olarak bir alışma dönemidir. Bu dönemde belirli rutinlerin oluşturulması düzen anlayışının gelişmesini sağladığı gibi yemek yeme alışkanlıklarının gelişmesine de yardımcı olur. Düzensiz bir şekilde ek gıda verilen bebeklerde ilerleyen yaşlarda düzensiz beslenme alışkanlıkları oluşmaya başlar.

Ek gıda olarak mevsim meyve ve sebzeleri tüketilmelidir.

6 Ay ve Sonrası Bebek Beslenmesi İçin Neler Tüketilebilir?

6 Ay İlk Ek Gıdalar

  • Muz
  • Patates
  • Elma
  • Balkabağı
  • Yoğurt
  • Havuç
  • Karnabahar
  • Kabak
  • Bezelye

İlk ek gıda deneyimlerinde yukarıda bulunan besinler püre haline getirilerek bebeğe verilmelidir. Yoğurt özellikle evde mayalanmış olmalıdır. Çünkü yoğurdun içerisinde bulunan faydalı bakteriler bebeklerdeki bağırsak sindirimini desteklemektedir. Bebeklere bu dönemde sebzelerin suyu ve meyvelerin suyu da verilebilir. Evde hazırlanmış olan ürünlerin dışında hazır gıdalar ve meyve suları verilmemelidir.

Günde sadece bir öğün ek gıda verilmeli ve miktarı çeyrek çay bardağı kadar olmalıdır.

Anne sütü kesilmemelidir.

7-8 Aylık Dönemde Beslenme

  • Yumurta sarısı
  • Kırmızı et
  • Tavuk
  • Balık
  • Zeytinyağı
  • Pekmez
  • Sebze çorbaları
  • Nohut
  • Ispanak
  • Makarna
  • Peynir
  • Şeftali
  • Armut
  • Avokado

Bu dönemde bebekler yeni tatlara alışmaya başlarlar. Ancak çiğneme refleksleri henüz tam gelişmediğinden dolayı püre kullanımına 7. aya kadar devam edilmesi gerekir. 7. aydan sonra hafif pütürlü diyebileceğimiz pürelere geçilebilir. Bebeğin hafif pütürlü besinler tüketmesi sayesinde taneli gıdalara alışma süreci başlatılmış olacaktır.

7-8 aylık dönemde bebeğin yemeklerine çok az miktarda tuz ve şeker eklenebilir. Aşırıya kaçılmaması gereken bu dönem bir alışma sürecidir. Ayrıca 6. aydakine oranla verilen gıdaların biraz daha artırılması gerekir.

9-10 Aylık Dönemde Beslenme

  • Kuru fasulye
  • Mercimek
  • Buğday
  • Yulaf
  • Peynir
  • Yoğurt
  • Kıymalı ve sebzeli yemekler
  • Balık
  • Baharatlar
  • Pekmez

9-10 aylık dönemde bebeğe verilecek besinler sadece çatalla ezilmelidir. Önceki dönemlerde verilen besinlere ek olarak yukarıdaki gıdalarda verilebilir. Ayrıca bebekler bu dönemde dişlerin çıkmasına bağlı olarak çiğneme hareketleri de kolaylıkla yapılmaya başlanacaktır. Günde 1-2 öğün şeklinde ek gıda verilebilir.

11-12 Aylık Dönemde Beslenme

  • Pilav
  • Peynir
  • Makarna
  • Yumurta
  • Süt
  • Kırmızı et
  • Mercimek
  • Yoğurtlu çorba
  • Brokoli çorbası
  • Sebze dolması
  • Tavuk, balık, et

Bu dönemde bebeklere verilen besinler minik taneler şeklinde olmalıdır. Bebeğin diş gelişimi güçlendiği için çiğneme konusunda sıkıntı yaşamayacaktır. Süt gibi besinler verilirken mutlaka doktora danışılması gerekir. Çünkü bazı bebeklerde süt, domates, çilek gibi besinlere karşı alerji oluşabilmektedir. Bebek alerjisi olan bir besini tükettikten sonra yanaklarında ve vücudunun bazı bölgelerinde kızarıklıklar ve kabuklanmalar oluşabilir. Ayrıca sindirim sorunları, kusma, büyük tuvaletin çok ağır kokması gibi durumlar yaşanabilir.

12 aylık dönemde bebek hemen her gıdayı sorunsuz tüketebildiği için bu dönemde anneler bebeklerini ek gıda ile besleyerek emzirmeyi azaltabilir. Aslında bu dönemde emzirme azaltılmamalı ve bebek sadece ek gıdalar ile beslenmemelidir.

Ek Gıdaya Geçişte Sık Yapılan Hatalar

  • Bebeğinize ek gıdaya geçiş döneminde zorlayıcı bir tavır takınmamalısınız. Zorlamak bebeğinizin yemeklerden tiksinmesine ve psikolojik beslenme sorunları yaşamasına neden olabilir.
  • Ek gıda olarak verilecek sebze ve meyvelerin mevsim sebze ve meyveleri olmasına dikkat etmelisiniz. Dondurucuda hazırlanmış olan besinler dışında mevsimi olmayan ürünler vermek GDO’lu besinler tüketilmesine neden olacaktır. GDO’lu besinler ise bebeklerde gen yapısını ve hormonal düzeni bozan önemli bir etkendir.
  • Hazır olarak satılan meyve püreleri ve hazır yoğurtlar bebeklerin gelişimini sınırlı miktarda düzenlerken raf ömrünün uzaması için kullanılan kimyasal ürünler nedeniyle gelişim sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle hazır gıdalar yerine evde hazırlanmış olan besinler kullanılmalıdır.
  • Bebeklere şekerli su vermek, 6 aydan önce inek sütü vermek tehlikelidir. Bebeğin bağırsak ve sindirim sistemi gelişimini zorlayan bu ürünler bir süre sonra büyük sorunlar yaşamanıza neden olabilir.
  • İlk 6 aylık dönemde anne sütü yeterli olduğundan dolayı su ve ya diğer sıvı besinlere gerek yoktur. Ancak ek gıdaya geçişle birlikte bebeklere su verilebilir.
  • 6-7 aylık dönemde günde 1 öğün, 8-10 aylık dönemde günde 2 öğün, 11- 12 aylık dönemde günde 3 öğün bebeklere ek gıda verilebilir. Bu oranlar değiştirilmemeli ve ya rutinsiz bir şekilde verilmemelidir.
  • Bebeğin psikolojik ve duyuşsal gelişimi açısından aile ile birlikte aynı sofrada yemesine izin verilmeli ve ek gıda zamanları bu saatlere denk getirilmelidir.