Genel Kültür

Dut Nerede Yetişir?

Ülkemizde çokça tüketilen ve oldukça lezzetli bir meyve olan dut yoğun olarak Elazığ, Erzincan, Malatya, Ankara, Malatya, Ordu, Erzurum ve Kahramanmaraş’ta yetiştirilmektedir. Taze tüketimi yapılabilen dutun ayrıca pekmezi, kurusu, dondurması, reçeli, sucuğu ve meyve suyu da üretilmektedir. Günümüzde karadut suyu da son zamanlarda sıkça tüketilen bir ürün haline gelmiştir. Sevilerek yenilen dutun saklama süresi kısadır. Bu nedenle hasat dönemi itibariyle tüketilmesi uygun olacaktır.

Dut Tanımı ve Dut Ağacının Özellikleri

Dutgiller familyasından Morus cinsi bitkiyi oluşturan ağaç türü de dut olarak adlandırılır. Ülkemizin yanı sıra İran, Akdeniz ülkeleri ve Orta Avrupa’da yetiştirilmektedir. Anavatanı ise Uzakdoğu’dur.

15 metreye kadar uzanabilen ağaç boyunun yanı sıra hızlı büyüyen bir meyve olan dut ağacının gövdesi kalın ve diktir. Gri kahve renginde olan dut ağaçlarının tepe çapı ise 8 metreye kadar çıkabilir. Gevrek yapıda kırılgan ve etli bir kök yapısına sahip olan dut ağacının yaprakları da iki sıra üzerine dizilmiştir. Dut ağacının çiçekleri saplıdır. Sap üzerinde meyvecikler şeklinde sıralanan ağacın olgunlaşma sürecinde çiçek sapı etli hale gelir.

Dut ağaçlarının Türkiye ekonomisine pek çok katkısı bulunmaktadır. İpek üretimi için yararlanılan bu ağaçlar büyük ve küçükbaş hayvanların beslenmesi için de idealdir. Üstelik ağaçlar kuru ve taze yem olarak tercih edilebilir. Dut ağacı çuval ve kağıt üretiminde kullanılmakla beraber son derece sert ve dayanıklıdır. Son olarak bazı müzik aletlerinin yapımında kullanılan dut ağacı araba tekerlekleri, sandık ve mobilya üretiminde de tercih edilir.

Dut Çeşitleri

Dut çeşit olarak karadut, kırmızı dut ve akdut olarak 3 farklı türde incelenir. Akdutun Anavatanı İran ve Orta Asya’dır. Ayrıca ülkemizde de çokça yetiştirilir. Boyu 15 metreye kadar uzanabilen bu dutun çiçekleri Nisan ve Mayıs aylarında açar.

Kırmızı dut: 20 metreye kadar uzanabilen kırmızı dutun yaprakları 12 cm kadardır. Sulu ve tatlı özelliğe sahiptir.

Karadut: Anavatanı İran olan karadutun da boyu 15 metreye kadar uzanabilir. Kireçli topraklarda yetişen karadut, ipek böcekçiliği için uygun değildir.

Dut Meyvesinin İklim İstekleri

Ülkemizde meyve ağacı olarak yetiştirilen dut meyvesi daha çok bol güneşli ve sıcak bölgeleri sever. Optimum sıcaklık isteği 28 dereceye kadar ulaşan dutun yıllık yağış isteği 2500 mm kadardır. Az yağış alan bölgelerde ise sınırlı bir gelişim gösterir. Fakat fazla sulama yapıldığında içeriğindeki karbonhidrat ve protein miktarı azalır.

Dut meyvesinin verimli topraklarda 10 gün aralıklarla sulanması yeterlidir. Killi topraklarda yetiştiricilik yapılacak ise bu rakam 15 gün aralıklarla olmalıdır. Deniz seviyesinden 1400 metre yüksekliğe kadar üretilebilen dut meyvesinin ülkemizde Akdeniz ve Doğu Anadolu bölgesinde sıklıkla yetiştirildiği bilinir.

Dut Meyvesinin Toprak İstekleri

Tınlı, kumlu tınlı ve killi tınlı topraklarda rahatlıkla yetişebilen dut, tuzlu topraklar hariç olarak iklim koşulları bakımından seçici bir meyve değildir. Ancak sığ toprakların tercih edilmemesi önemlidir. Kuru, kumlu, kireçli ya da kurak topraklarda yetiştirilebilir. Öte yandan yüzde 0.2’nin altında tuz içeren alkali topraklarda da yetiştirilebilmektedir.

Dut Meyvesi Sulama – İlaçlama ve Gübreleme Süreci

Dut bitkisinin kurak mevsimlerde ciddi bir sulama gereksinimine ihtiyaç duyduğu bilinir. Köklerinin susuz kalması halinde meyveler dökülmeye başlar. Bu yüzden toprağın nemli olduğu yerde güzel bir şekilde gelişen dut bitkisinin nem oranı daima korunmalıdır.

Dut bitkisinin ilaçlama sürecine de dikkat edilmelidir. Ciddi bir hastalık oluşturmayan dut ağacının sadece ıslak topraklarda yetiştirilmesi durumunda kök boğazı hastalıkları meydana gelebilir. Bu yüzden belirli dönemlerde ilaçlı mücadeleye başvurulabilir. Son olarak dut ağaçlarının gübreleme aşamasına dikkat edilmelidir. Yapısı gereği fazla gübrelemeye ihtiyaç duymayan dut ağaçlarının veriminin artması için azotlu gübre kullanılması uygundur.

Dutun Faydaları Nelerdir?

Ilıman iklimlerde rahatlıkla yetişebilen dutun sayısız faydası bulunmaktadır. İlk olarak Çin’de ortaya çıktığı düşünülen dutun bol miktarda K ve C vitamini içerdiği bilinir. Ayrıca kalsiyum, potasyum, demir ve fosfor ile lif içerdiği unutulmamalıdır.

Kolesterolü Düşürür: Dut tüketimi, kötü kolesterol seviyesini düşürür.

Kan Şekerini Kontrol Altına Alır: Vücudun kan şeker seviyesinin kontrol altına alan dut, tip 2 diyabet hastaları için ideal bir meyvedir. İçeriğindeki bileşikler, bağırsaktaki şekeri parçaladığı için kanın içinde emilmesini sağlar.

Sindirime Yardımcıdır: Dut meyvesi tek başına vücudun ihtiyacı olan diyet lifinin yüzde 10’unu içerir.

Soğuk Algınlığına İyi Gelir: Bağışıklık sistemini güçlendiren dut, bakteri öldürücü bir meyedir. İçeriğindeki bol C vitamini sayesinde grip ve soğuk algınlığı etkilerini ortadan kaldırır.

Kanser Riskini Azaltır: Kansere karşı doğal bir koruma meyvesi olan dut, tümör hücrelerinin büyümesini engelleyebilir. Ayrıca prostat kanseri, kolon ve cilt kanserine karşı koymak için düzenli dut tüketimi yapılabilir.

Demir bakımından zengin olan dut, anemi tedavisinde de tercih edilebilir. Ayrıca daha iyi bir kalp sağlığını destekleyen dut, kemik dokusunu korumaktadır. Son olarak cildin nemlenmesini ve gençleşmesini de sağlar.

Yorum Yap

Yorum bırakmak için tıkla