VİOP'ta Nasıl Yatırım Yapılır?

Arzu Akdemir VİOP

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası, çeşitli finansal göstergeler ve sermaye piyasası araçların vadeli işlemlere konu olduğu, opsiyon sözleşmeleri ile elektronik ortamda alınıp satılarak pozisyon alınabildiği Borsa İstanbul (BİST)' da örgütlü bir piyasadır. 

Vadeli işlem sözleşmeleri: Vadeli İşlem Ana Pazarı  

Opsiyon sözleşmeleri:Opsiyon Ana Pazarı, şeklinde iki ayrı pazar bulunur.

VİOP'ta yatırım opsiyon sözleşmeleri alarak ve satarak gerçekleşir. Öncesinde almak istediğimiz sözleşmenin birim fiyatına göre sisteme teminat yatırmamız gerekir. Yatırdığımız teminat ile adet bazında sözleşme satın alırız. Daha doğru bir ifade ile yatırım yaparız. Ancak bu yatırım şeklinde borsada olduğu gibi satın aldığımız varlığın sadece yükselmesi değil doğru pozisyon alırsak düşmesi de kazandırır. Opsiyon Ana Pazarında alım (call) ve satım (put) opsiyon sözleşmeleri işlem görür. Opsiyon sözleşmeleri, opsiyonu alan tarafa belirli bir vadede veya belirli bir vadeye kadar, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte dayanak varlığı alma veya satma hakkı veren, satan tarafı ise dayanak varlığı almaya veya satmaya yükümlü kılan sözleşmelerdir.

Dayanak varlıklar, hisse senedi, döviz(sadece dolar, euro veya pariteleri), BİTS30 endeksi, emtia(pamuk, buğday), kıymetli madenler, elektrik, yabancı endekslerden oluşmaktadır.

Dayanak varlık olarak hisse senedi sözleşmesi (alım veya satım) satın aldığımızda BİST'te hisse senedi almış gibi haklara sahip olmayız. Hisse senetlerini sağladığı temettü, rüçhan hakkı, ortaklık hakkı gibi haklara değil sadece o senedin alım ve satım hakkına sahip oluruz.

Vadeli veya opsiyon sözleşmeleri sürelidir. Baştan belirtilen süreye ulaşıldığında otomatik olarak sona erer. Kazanç elde etmiş iseniz karşılığını alabilirsiniz. Ancak tahmininiz tutmamış ve kayıp durumundaysanız tüm yatırdığınız parayı kaybedebilirsiniz. Ancak burada yatırılan para sözleşme fiyatı olduğu için kaybınız sadece yatırılan prim kadardır.

Bir önemli diğer detayda teminat tamamlama sürecidir. Yatırdığınız teminatla almış olduğunuz sözleşmelerin fiyatı değer kaybı yaşar ve ilk yatırdığınız teminatın % 75' inin altında kalırsa size teminat tamamlama çağrısı yapılır. Eğer belirtilen süre içerisinde teminatınızı tamamlamazsanız sözleşmeniz sistem tarafından otomatik olarak bozdurularak teminat problemi çözülür. Ama bu durumda ileride fiyatı yükselecek sözleşmenizi bugünden düşük fiyata bozdurarak zarar edebilirsiniz.

Peki VİOP'ta yatırımın mantığı nasıl çalışır?

Eğer bir varlığın, örneğin doların 2 aylık bir vadede düşeceğini öngörüyorsanız, dolar satım sözleşmesi satın alırsınız. Bu günden dolar 2.45 iken 2 ay sonra 2.45' ten satma vaadiyle bir satım(PUT) sözleşmesi satın alırsanız vade geldiğinde dolar 2.35 ' e düşerse(tahmininiz gerçekleşirse) siz 2.45' e satma sözleşmesi sahibi olduğunuz için kazanırsınız. Bu sadece döviz üzerinden değil tüm dayanak varlıklar üzerinden gerçekleştirilebilir.

Bu sadece kazanç elde etmek için yapılan bir uygulama değil aynı zamanda kendinizi korumak için yapabileceğiniz de bir uygulamadır. Bu defansif anlayışın işleyişi şu şekildedir;

Diyelim ki ağustos ayındayız ve sizin yıl sonunda ödenmek üzere 100.000 $ borcunuz var ve bugün bunun TL karşılığı var elinizde. Yıl sonunda dolar yükselirse borcunuzu ödeyemeyeceksiniz. Bugünden dolar alırsanız elinizdeki parayı bugünden kullanılmaz hale getireceksiniz ve ticaret yapamayacaksınız. Çözüm yine VİOP'ta. Dolar sözleşmeleri 1000 $ büyüklüğündedir. Sözleşmenin başlangıç teminatı 130 TL'dir. 13.000 TL ile 100 adet sözleşme alarak 100.000 $ dolarlık işlem yapabilir ve bunun kazancını elde edebilirsiniz. Alacağınız call (alım sözleşmesi) pozisyonu ile doların yükselmesi durumunda elde edeceğiniz kazanç ile borcunuzu rahatlıkla ödeyebilirsiniz. Dolar düşerse zaten elinizdeki TL yıl sonunda ihtiyaç olan doları almanıza rahatlıkla yetecektir.  Bu da VİOP' un defansif kullanımıdır.