Keman Çalmak Nasıl Öğrenilir?

Solmaz Özlem Köse Keman Çalmak Nasıl Öğrenilir?

İnsan sesine en yakın seslerden biri olarak tanımlanan yaylı çalgı grubunun en küçük elemanı kemanın öğrenimi için genellikle küçük yaşlarda başlanılması tavsiye edilir. Ancak, her ne kadar daha etkili sonuçlar verse de, dünyanın dört bir yanında her yaştan insan keman çalmayı öğrendikleri için eğitimi açısından değişmez bir kural değildir. Keman çalmayı öğrenmek isteyen herkes, belli öğrenme materyalleri ile disiplinli ve sıkı bir çalışma ile amaçlarına ulaşabilir.

Keman öğreniminde genellikle yaşanılan sıkıntıların başında doğru ve düzgün sesi çıkartmak gelir. Bu sebeple keman çalmaya başlarken ilk adım keman ve arşe denilen yayın tutuşu ile yayın nasıl çekileceğini öğrenmektir. Düzgün bir sesin çıkışı ancak doğru tutuş pozisyonu ile mümkündür.

Keman çalımında düzgün ses vermek yanında, ikinci aşama doğru sesin verilmesidir. Kemanın klavyesi üzerinde doğru notaların verilmesi oldukça zor bir işlemmiş gibi görünse de disiplinli ve programlı parmak alıştırmaları ile zamanla doğru notaların basımı söz konusu olabilir. Ancak başlangıç aşamasında kişiyi zorlayacak aşamalardan biridir.

Keman öğrenme döneminde önemli diğer bir unsur ise nota öğrenimidir. Her parçaya hakim olabilecek bir donanıma sahip olmak açısından nota bilgisinin de mutlaka olması gerekir. Özellikle klasik parçaların icrasında nota çok önemlidir.

Tüm bunların öncesinde temel bilgi açısından kemanı ve arşeyi parçalarıyla birlikte tanımak gereklidir. Kemanda ve arşede gerekli ön hazırlıkları yapmak ve tutuş ile çalış aşamalarında genel kuralları doğru olarak uygulama açısından keman ve arşenin bölümleri mutlaka bilinmelidir.

Arşe sesin güzel çıkması açısından en önemli unsurlardan biridir. Genellikle arşede kullanılan kıllar at kuyruğundan ya da misinadan yapılır. Arşenin hemen arkasında kılların gerginliğinin ayarlandığı vida bulunur. Kıllar ne çok gergin ne de çok gevşek olacak şekilde ayarlanır. Vidanın gerilmesi sonucunda arşenin ağaç kısmı ortalarda kıllara yaklaşacak şekilde kavisli kalmalı ve kıllar ile arasına parmakların girebileceği şekilde aralık bırakılmalıdır. Arşe kullanılmadığı sürelerde mutlaka gerginliği azaltılarak bırakılmalıdır. Ayrıca arşe kılların daha iyi bir ses çıkarabilmesi için kullanılmadan önce kıllara reçine sürülmelidir. Doğru bir arşe tutuşunda ise, el gerilmemeli ve rahat bir şekilde bırakılmalıdır. Başparmak arşenin uçlarında bulunan siyah deri ile yay kıllarının arasına yerleştirilirken serçe parmağı dışındaki diğer parmaklar hafif eğimli bir şekilde tutularak eklem yerleri yayın ahşap bölümümü kavramalıdır. Serçe parmağı ise yayın üzerine yerleştirilmelidir. Arşe tutuluşunda dikkat edilecek en önemli unsur parmakların kesinlikle kasılmamasıdır. Bu kural yayın teller üzerinde rahat gezinebilmesi açısından çok önemlidir. Yay kullanımının ilk dönemlerinde genellikle doğru tel üzerinde gezinmek sorun olmakla birlikte yayın doğru tutuşu ve kullanımına dair teknikler ile yapılacak alıştırmalar sonucunda problem aşılacaktır.

Doğru bir keman tutuşu ise keman yastığının omuzun üzerine yerleştirilerek kemanı çene ve omuz arasında sabitlemektir. Keman sapından el ile tutulmadan çene ve omuz arasında tutulmaya çalışarak doğru pozisyon için alıştırma yapılabilir. Kemanın el ile tutuşunda dikkat edilecek nokta ise bileğin dışa ve içe bükülmeden parmakların rahatça hareket edebileceği şekilde tutmaktır. Parmak uçları tellere dik basacak şekilde konumlandırılırken baş parmak destek amaçlı kullanılmalıdır. Hem oturularak hem de ayakta çalınabilen keman da vücudun duruşu da mutlaka dik olmalıdır. Genel olarak tüm bu aşamalar ayna karşısında tekrarlanarak doğru duruş ve tutuş alışkanlıkları elde edildikten sonra keman kullanımında notalara geçilmelidir.

Her ne kadar çalması zor bir müzik aleti gibi görünse de uygulanabilecek temel kurallara dikkat edilmesi ve bol alıştırma yapılması ile keman öğrenilebilecek müzik aletleri arasındadır. Hatta doğru ve disiplinli çalışma ile zaman içinde tek başına bile teknik olarak gelişim sağlanabilmesi söz konusudur. Ancak kullanılacak kaynakların doğru materyallere sahip olmasına dikkat edilmelidir.