Keman Çalarken Hangi Teknikler Kullanılır?

Solmaz Özlem Köse Keman Çalarken Hangi Teknikler Kullanılır?

Yaylı saz grubunun en küçük elemanı olan keman, sol omuz ve çene arasına yerleştirilerek arşe yardımı ile çalınan bir müzik aletidir. Perdesiz bir müzik aleti olması sebebiyle doğru notalara ulaşmak belli bir tecrübeyi gerektiren kemanda doğru tutuş pozisyonları, sesin kaliteli çıkması yanında çalma tekniklerini uygulamak bakımından da önemlidir.

Kemanda sol el bileği bükülmeden baş parmaktan destek alarak parmaklar tuşe üzerinde tellere dik basacak şekilde konumlandırılır. Yayı tutan sağ el ise baş parmak hafifçe eğilerek diğer taraftaki orta parmağın ucuna dokunacak şekilde tutulur.

Keman çalarken kullanılan teknikler sağ ve sol el teknikleri olarak ayrılır.

Kemanda Sol El Teknikleri

Pozisyonlar: Oldukça geniş imkanlara sahip olan kemanda aynı sesin farklı tellerde, farklı pozisyonlarda çalınabilmesi söz konusudur. Bu özelliği ile aynı parçanın çalınmasında farklı ses tonları yakalama imkanı sunan kemanda pozisyonlar, baş parmağın salyangoza olan uzaklığına göre isimlendirilir. Buna göre tuşe üzerinde salyangoza en yakın alana birinci pozisyon ya da doğal pozisyon denir. Daha çok ilk kez başlayanlar için kullanılan bu pozisyonda çalışmalara genellikle “La” telinde başlanır. Bir parçanın icrasında doğru pozisyonun kullanılması parçanın daha kaliteli sunumunu sağlaması yanında teknik anlamda zorlukların giderilmesine de yardımcı olur.

Açık Dizeler: Kemanda tuşe üzerinde herhangi bir nota üzerine basılmadan üretilen sestir. Açık dizelerin notaları en düşük ses G, en yüksek ses E notaları ile orta dizelerde D ve A notalarından oluşur.

Çift Drone ve Durdurma: İki bitişik dize üzerinde çalınarak birbirine uyumlu iki notanın üretilmesi ya da aynı anda üç ya da dört dizenin çalınması ve durdurulması şeklindeki tekniktir.

Vibrato: Seste dalgalanmaya yol açan bir çalma tekniğidir. Vibrato tekniğinde notaya titreşimi verebilmek için parmak, bilek ve kol tekniği olmak üzere farklı stiller söz konusudur.

Armonikler: Doğal ve yapay armonikler olarak iki türü bulunur. Doğal armoniklerde parmağın hafifçe açık tel üzerine değdirilmesi söz konusu iken yapay armonikler doğal armoniklere göre daha zordur. Bir parmak kuvvetli bir şekilde telin üzerine basarken diğer parmak notanın üzerine hafifçe değerek sesi verir.

Kemanda Yay Teknikleri

Legato: Notaların birbirine bağlı ve kesintisiz olarak çalınmasıdır.

Detache: Legatonun tam tersi olan bu teknikte notalar birbirine bağlı değildir ve ayrı olarak çalınır. Temel yay teknikleri arasında önemli bir yere sahip olan detache (detaşe) tekniği kendi içerisinde temel, vurgulu büyük ve küçük detache, portato, sautille gibi gruplara ayrılır.

Martele: Yayın üst kısmı kullanılarak seslerin keskin ve pürüzsüz bir şekilde elde edilmesine dayanan bir tekniktir. Her notanın başında aksan vardır ve yayın teller üzerinde bir basıncı söz konusudur. Martele tekniğine bağlı olarak en çok bilinen teknik staccatodur. Buna göre yay tellerin üzerinden hiç kaldırılmadan durmaksızın ve her notada baskı devam ettirilecek şekilde çalınır.

Spicatto: Yayın ağırlık noktasını oluşturan orta kısım ile alt kısmının kullanıldığı, marteleye benzer bir tekniktir. Yay her notalara tellerin üzerinde düşer ve kalkar. Yayın tel üzerine her düşüşünde ayrı bir basınç söz konusudur.

Pizzicato: Sesleri elde etmek için yay yerine parmakların kullanıldığı tekniktir. Genellikle sap elin işaret parmağı kullanılsa da bazı durumlarda sol el kullanılarak da yapılır. Teli çekme açısına ve hareketin hızına göre çalma esnasında farklı efektler oluşturulur.