Geven Nasıl Bir Bitkidir?

Dilek Yurdakul

Geven Nasıl Bir Bitkidir?

Baklagiller familyasına ait olan geven, tek ya da çok yıllık otsu ve çalımsı bir bitki türüdür. Baklagiller familyası Orchidaceae ve Astearaceae familyalarından sonra, 650 cins ve18.860 kadar tür ile dünyanın en büyük familyasıdır. Baklagiller familyası içinde en fazla türe sahip cins ise 2.000’in üzerindeki tür sayısıyla Astragalus yani gevendir.  

Dünyada 2000’den fazla türü bulunan gevenin, Türkiye’de ise 400’ün üzerinde türü bulunur. Bu türlerden yaklaşık 200 kadarı endemiktir, yani sadece Türkiye’de yetişen türlerdir. Kuraklığa ve soğuğa dayanıklı türleri yaygın olarak Doğu Anadolu bölgesinde yetişen geven, kışlık hayvan yemi olarak değerlendirilir. Güçlü kök sistemleri ve zorlu hava şartlarına dayanıklılıkları ile erozyonla mücadelede önemli bir bitki örtüsü oluştururlar. Aynı zamanda köklerinden ve gövdesinden elde edilen zamk sanayide kullanılır.

Çok yıllık ve çok uzun köklere sahip olan geven bitkisi, farklı türleri ile karasal iklim koşullarından ılıman iklimlere kadar geniş bir alanda yayılıma sahiptir. Toprağa tek bir köksapı ile bağlanan bitki, yarım daire şeklinde büyür ve üzeri dikenlerle kaplıdır.  Bazı türleri yastık şeklinde kümeler oluşturan ve dikeni bulunan gevenlerin yaprakları tüylü, oval ve sivri uçludur.  Çoğunlukla öbekler halinde toplanmış sarı, beyaz veya mor renkli küçük çiçeklere sahiptir. En çok bilinen geven türleri arasında, gövde ve kökünden kitre adı verilen bir tür zamk çıkarılan Astragalus Brachycalyx, Astragalus Hummifer, Astragalus Kurdicus ve Astragalus Microcephalus türleridir. Türkiye, İran, Kafkasya ve Afganistan’ın çeşitli bölgelerde üretimi yapılan bu zamk ilaç, boya ve tekstil sanayisinde kullanılır.

Doğu Anadolu’nun yüksek kesimlerde, meralarda yetişen geven bitkisinin toprağın üstünde kalan dikenli kısmı kışlık yakacak ihtiyacını karşılamak için , toprağın altında kalan kısmı ise hayvan yemi olarak kullanılır. Yöre halkı tarafından besicilikte kullanılan geven bitkisinin kökünün güzel koku verdiği ve gevenle beslenen hayvanların daha sağlıklı olduğu düşünülür. Topraktan sökülen gevenin 50- 60 cm uzunluğundaki kök kısmı ezilip, ince bir biçimde kıyıldıktan sonra hayvanların kışlık yem ihtiyacını karşılamak için kullanılır.