Fikri Mülkiyet Hakkı Nasıl Korunur?

Merve Çalışlar Fikri Mülkiyet Hakkı Nasıl Korunur?

Kişi ya da kuruma ait olan fikir ürünü olup, maddi varlıklardan farklı olarak somut bir eşyaya ya da zamana bağlı olmayan fikri mülkiyet haklarının korunması oldukça önemlidir. Çünkü, böylelikle kişiler yeni fikri ürünler ortaya koymak konusunda teşvik edilmiş olacaklardır. Fikri mülkiyetin; ekonomik büyüme ve istihdam için destekleyici olması, yaratıcılığı ve inovasyonu teşvik etmesi, kaliteli ürünler ve hizmetler üretilmesini sağlaması gibi birçok başka faydası da bulunmaktadır.

Fikri mülkiyet haklarının korunması ülkesel bazdadır. Buna ülkesellik ilkesi denir. Bu ilkeye göre, bir fikri mülkiyet hakkının korunması için hangi ülke tercih ediliyorsa, hak o ülkenin mevzuatına göre ve  o ülkenin sınırları içerisinde korunur. Ülkelerin kendilerine özgü mevzuatları ve prosedürlerinin olması, bazı durumlarda sorun yaratsa da, uluslararası anlaşmalarla bu prosedürler standardize edilmeye çalışılmaktadır. Bu amaç için özellikle ''World Intellectual Property Organization (WIPO)'' oldukça önemli çalışmalar yapmaktadır.

Fikri mülkiyet haklarının korunmasında genel olarak izlenen yol, bir eserin sahibine ya da bir buluşun mucidine, o eser ya da buluşun ticaret ve pazarlama aktivitelerinden yararlanma imkanı sunmaktır. Bu hakların sahibinin, hakkını başkasına satması ya da lisanslatması da mümkündür.

Bunun yanısıra, değişik mülkiyet hakları için değişik koruma yolları izlenmektedir. Kitap, müzik, tablo, diğer edebiyat eserleri, filmler ve çeşitli güzel sanat eserleri telif hakkıyla korunmaktadır. Telif hakları kapsamında eserin sahibi olan kişi, isteğe bağlı olarak tescil ya da noter tarafından düzenlenen hak sahipliği belgeleri seçeneklerinden birini seçebilir. Kişi fikrini somut hale getirdikten sonra isteğe bağlı olarak tescil ettirebilir; ya da noter huzurunda eserin sahibi olduğunu beyan edebilir. Telif hakkının koruma süresi, kişinin yaşamı boyunca ve ayrıca vefat ettikten sonraki yetmiş yıl boyunca geçen süreyi kapsar. Bu süre bittikten sonra eserin sahibine tanınan haklar kendiliğinden sona erer.

Teknik ve bilimsel buluşlar için ise koruma yöntemi olarak patentler geçerlidir. Eğer patent, tescile tabi ise koruma süresi yirmi yıldır. Koku, ses, renk, simge, sözcük ya da şekil gibi özellikler ise marka haklarıyla korunur.