Elektrik Nasıl Bulundu?

Hakan Obalı
Elektrik Nasıl Bulundu?

Günümüzde birçok alanda elektriğe bağımlı durumdayız. Elektrik kesintilerinde çoğu kişi için hayat çekilmez hale gelir ve zaman geçmez. Eşyalarımızın birçoğu doğrudan ya da dolaylı olarak elektrik enerjisine ihtiyaç duymasına ve elektrikle iç içe yaşamamıza rağmen elektriğin nasıl bulunduğu ile ilgili çoğumuz yeterli bilgiye sahip değiliz. 

Elektrik Nasıl Bulundu?

Elektriğin keşfi ile ilgili ilk adımlar Eski Yunan'da atılmıştır. Yün ile ovularak sürtülmeye uğrayan kehribarda meydana gelen durgun elektrikten dolayı ortaya çıkan elektriksel çekim, kehribarın Yunanca karşılığından dolayı elektrik adının temeli atılmıştır. M.Ö. 5. yüzyılda Thales tarafından gerçekleştirilen bu eylemler elektrik ile ilgili yapılan ilk deneyler olmuştur.

Thales’ten sonra durgun elektrikle ilgili benzer deneyler yapılmış olsa da bu süreçten sonra elektrik ile ilgili en ciddi deneyler ilk kez 16. yüzyılda William Gilbert tarafından yapılmıştır. Gilbert, durgun elektrik ile manyetizma arasındaki ilişkinin özelliklerinin belirlenmesi için çok sayıda deney yapmış, ayrıca elektriksel yükleri artı (+) ve eksi (-) olarak adlandırmıştır.

Alessandro Volta’nın 19. yüzyılda volta pilini icat etmesi ise elektriğin gelişim süreci oldukça hız kazanmıştır. 1808 yılında Davy adlı bilim adamının elektrik yüklü iki kömür elektrot arasında elektrik arkı oluşturması ise elektriğin ışık ve ısı enerjisine dönüşebileceğini göstermiştir.

Sanayide Kullanımı

Laboratuvar ortamlarında birçok bilim adamı tarafından çeşitli deneyler yapılan elektriğin günlük yaşamda ve sanayide kullanılmaya başlaması ise Zénobe-Théopline Gramme tarafından bu enerjinin yerden yüksekte konumlandırılmış iletim hatları ile etkin bir şekilde iletilebileceğini göstermesine dayanır. Edison’un 1882’de New York’ta kurmuş olduğu elektrik üretim tesisi de elektrik enerjisinin sanayide ve evlerde yaygın olarak kullanılmasını sağlamıştır.

Edison’un ürettiği elektriğin doğru akım (DC) şeklinde olması elektriğin uzak mesafelere iletilmesini engellemiştir. Ancak 1887 yılında Nikola Tesla’nın alternatif akım (AC) jeneratörünü bulmasıyla birlikte elektrik akımının çok uzak mesafelere iletilmesinin önü açılmıştır. Günümüzde elektrik üretiminde çok önemli payı olan ve alternatif akım üreten hidroelektrik santrallerinin ilki de Nikola Tesla tarafından tasarlanmış ve Niagara şelalesi üzerine kurulmuş olan santral 1895 yılında tamamlanarak elektrik üretimine başlamıştır.

Elektrik akımı elektronların hareketine dayanır. Günümüzde elektrik enerjisi jeneratörlerin ortalarında bulunan bobinlerin su, su buharı, rüzgar, dalga vb. etkilerle döndürülmesi sonucu elde edilir. Bobinin, rotor adı verilen dev mıknatıslar içindeki bu hareketi, bobin tellerinin içindeki elektronların hareket etmesini sağlar ve bu şekilde elektrik akımı elde edilir. Bunun yanında güneş ışınlarından ve bazı kimyasal maddelerin etkileşmesinden de elektrik akımı elde edilebilir.

Elektriğin üretimi hakkında bilgi sahibi olmak için Elektrik Nasıl Üretilir? yazımıza göz atabilirsiniz.