Başkanlık Sistemiyle Yönetilen Ülkeler Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Ergin Özcan

Başkanlık Sistemiyle Yönetilen Ülkeler Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Bir süredir Türkiye'de de tartışılan başkanlık sistemi, sadece bir kişinin hükümeti ve devleti yönetme ilkesini tanıyan bir sisteme denir. Kanada dışındaki bütün Amerika ülkelerinin yanı sıra Orta Asya ülkeleri, Demokratik Kongo Cumhuriyeti dışındaki bütün Orta Afrika ülkeleri, bazı Doğu Afrika ülkeleri, Filipinler, Endonezya, Güney Kore ve İran tarafından bütünüyle uygulanır. Fransa ve Rusya başta olmak üzere Kafkas ülkeleri, Fas dışındaki bütün Mağrip ülkeler, Suriye, Romanya ve bazı Asya ülkelerinde uygulanan sistem de yarı başkanlık sistemidir. Bu sistemde başkanın gücü, parlamenter sistemle paylaşılmıştır.

Başkanlık sisteminin temel özellikleri

Başkanlık sisteminin en önemli özelliği başkanın halk tarafından belirlenmesidir. Anayasada belirlenen süre içinde yapılan seçimleri kazanan aday başkan olur. Doğrudan yetki olarak adlandırılan bu seçim Amerika'da uygulanır. Bu sayede toplumun bütün kesimleri tarafından seçilen aday meşru olur. Başkanın halk tarafından seçilmesi başkanlık sistemini parlamenter sistemden ayıran en temel özelliktir. 

Başkanlık sisteminde başa gelen bir başkanın süresi bellidir ve bu süre içerisinde herhangi bir şekilde görevden alınamaz. Suçtan dolayı hüküm giyenlerin affetme yetkisi de devlet başkanının elindedir. Hükümet, devlet başkanıyla çalışır ve yasama ile yürütme organlarına göre karar verir. Bununla birlikte devlet başkanı, yürütmenin yanı sıra ordu ve kabine üyelerini yönetebilir ama başkan, yönetimi altındaki kişilere ne emir verebilir ne de görevden alabilir.

En önemli özelliği kuvvetler ayrılığı ve hızlı karar mekanizmasıyla ülkede bir istikrar sağlayacağı olarak gösterilir. 

Yasama ve yürütme organları birbirlerinden keskin biçimleriyle ayrılır. Bu sayede parti içerisinde aykırı görüşlerin rahatlıkla dile getireceğine yönelik düşünceleri vardır.

Başkanlık sistemiyle yönetilen ülkeler

Başkanlık sistemi ülkelerin siyasi geleneklerine göre farklılık gösterir. Başkanlık sistemindeki en büyük dezavantaj ise otoriter yönetimine eğilim endişesidir. Zira yakın zamanda başkanlığa geçmeye çalışan ülkeler otoriter rejime dönmüştür. Bunun dışında yolsuzluk ve diktatörlük gibi iddialar da başkanlık sistemindeki ülkelerde eksik olmaz. Ayrıca başkanlık sistemine karşı çıkanlar, bu konuda oyverenlerin hesap sorma alanlarının kısıtlanacağını düşünürler. Bu konuda yasama ve yürütmedekilerin görüş ayrılığı söz konusudur. Buna en iyi örnek Ekvador'dur. Zira Ekvador, 1979'dan 1988'e kadar yasama ve yürütme arasındaki çatışmalara maruz kalmıştır. 

Bugün Amerika Birleşik Devletleri'nin tüm eyaletlerinde başkanlık sistemi yönetim biçimiyken Japonya'da hükümet parlamenter sistemi kullanır. Ancak yerel yönetimlerin kendi içerisinde bir başkanlık sistemi uyguladığı görülür. Yani başkanlık sistemi bir yerel yönetim biçimi de olabilir.