Amerika Başkanlık Sistemi Hakkında Merak Edilenler

Burak Sözer

Amerika Başkanlık Sistemi Hakkında Merak Edilenler

Başkanlık sistemi, kısaca yürütme yetkisinin halk tarafından seçilmiş başkanın elinde bulunmasıdır denilebilir. Bu sistemde yasama, yürütme ve yargı organları katı bir şekilde birbirinden ayrılmıştır.

Başkanlık sisteminin en önemli ve belirgin özelliği kuvvetler ayrılığıdır. Yani yasamanın yürütmeyi fesh etme yetkisi yoktur. Yarı başkanlık ve parlamenter sistemi başkanlık sisteminden ayıran en önemli özellik budur.

Bu sistem genel olarak federal devletler tarafından uygulanmaktadır ve başkanlık sisteminin en sistemli şekilde uygulandığı ülke Amerika Birleşik Devletleri'dir. En azından dünyaya yansıyan görüntü bu şekildedir.

Amerika’da seçilen devlet başkanı ülkede federal hükümetin başı ve Silahlı Kuvvetlerin de başkumandanıdır. ABD anayasasına göre başkanın en önemli temsili ülkenin bütünlüğüdür. Başkan olabilmek için Amerikan vatandaşı olmak (sonradan vatandaşlık almak kabul edilmez), 35 yaşını doldurmuş olmak ve 14 yıl Amerika’da ikamet etmiş olmak yeterli şartlardır.

Devlet başkanının vali ve yerel amirleri atama yetkisi yoktur. Devlet federal sistemle yönetildiği için, her eyalet bu yöneticilerin seçimini kendileri yapar. Yönetimin en önemli kolu olan yürütme, başkan ve başkanın yetkilendirdiği kişiler tarafından yapılır. Başkan tek başına kongre tarafından geçirilmiş yasaları onaylayabilir veya veto edebilir. Eğer meclis tarafından suçlanırsa ve üçte iki çoğunluk tarafından suçlu olduğu kararı verilirse başkan görevden alınabilir. Ayrıca başkan tek başına vereceği bir kararla parlamentoyu feshedemez ve erken seçime gidemez.

ABD’de seçim süreci hazırlıklar ve seçim aşamalarıyla birlikte bir yıldan fazla zaman alır. Seçim yarışı Cumhuriyetçi ve Demokrat Parti’nin başkan adayları arasında geçer. Bu iki partinin seçilen başkan adayları önce bir ön seçime gider. Ön seçimler eyalet genelinde halka açık ve sadece partilerin oy kullanabileceği şekilde iki türlü yapılır.

Seçimler dört yılda bir, kasım ayının ilk salı günü gerçekleşir ve bu seçimlerde yürütmenin alt kanatları olan Temsilciler Meclisi ve Senato’nun üçte biri de yenilenir.

Amerika’da oy vermek zorunlu değildir. Oy kullanmak isteyenler seçimlerden önce yaşadıkları eyalette kayıt yaptırabilirler ve bu kayıtlarda destekledikleri partiyi belirtmeleri istenir, ancak kişiler seçimlerde bu partilere oy vermek zorunda değildir.